Wielu z nas zna to uczucie. W końcu jest chwila wolnego, nikt niczego od nas nie chce, a mimo to nie potrafimy usiąść i po prostu być. Sięgamy po telefon, znajdujemy kolejne „jeszcze tylko to” albo czujemy niepokój, który każe nam wstać i coś zrobić. Jeśli myślisz „nie potrafię odpoczywać”, nie jesteś w tym sam/sama. Odpoczynek, który powinien być najprostszą rzeczą na świecie, dla wielu osób okazuje się jednym z trudniejszych zadań.
Odpoczynek to nie tylko brak obowiązków
Często myślimy o odpoczynku jako o czasie, który zostaje, gdy skończymy wszystko inne. Problem w tym, że lista „wszystkiego innego” nigdy się nie kończy. Zawsze można coś jeszcze zrobić, poprawić, zaplanować. Jeśli odpoczynek trzeba sobie „zasłużyć”, to w praktyce nigdy nie nadchodzi. Z perspektywy psychodynamicznej sposób, w jaki traktujemy odpoczynek, niewiele ma wspólnego z ilością obowiązków. Znacznie więcej mówi o tym, czego nauczyliśmy się o sobie i swojej wartości w dzieciństwie.
Dlaczego nie potrafię odpoczywać, gdy w końcu mam czas?
Dla wielu osób odpoczynek to nie tylko brak aktywności. To także cisza, w której nagle słychać myśli i emocje zagłuszane na co dzień przez pośpiech. Jeśli przez lata uczyliśmy się, że nasza wartość zależy od tego, ile robimy, zatrzymanie się budzi niepokój. Pojawia się poczucie, że „nie powinniśmy”, że „nie zasłużyliśmy” albo że zaraz coś nam umknie. Czasem pod tym niepokojem kryje się coś głębszego: obawa przed tym, co pojawi się w ciszy. Odpoczynek zdejmuje zasłonę zajętości. Za nią łatwiej było nie zauważać smutku, zmęczenia czy pytań, na które nie mamy jeszcze odpowiedzi.
Wewnętrzny krytyk, który nie pozwala się zatrzymać
Wielu z nas nosi w sobie surowy, wymagający głos. Ten wewnętrzny krytyk mówi, że odpoczynek to lenistwo, że „inni radzą sobie lepiej”, że zaraz coś przeoczymy. Ten głos zwykle nie wziął się znikąd. Często jest echem tego, jak byliśmy traktowani jako dzieci. Czy nasza wartość była uznawana bezwarunkowo? A może zależała od tego, co osiągnęliśmy i ile potrafiliśmy „unieść”? Rozpoznanie tego głosu i zrozumienie, skąd się wziął, to często pierwszy krok, żeby przestał mieć nad nami taką władzę. Podobny mechanizm opisuję w artykule Dlaczego wiem, że coś mi nie służy, a mimo to ciągle to robię?.
Odpoczynek jako umiejętność, której można się nauczyć
Dobra wiadomość jest taka, że zdolność do odpoczywania bez poczucia winy można rozwijać. To nie cecha, którą się ma albo nie ma. To umiejętność, której, jak wielu innych, uczymy się w relacji z drugim człowiekiem. Podczas psychoterapii często towarzyszę pacjentom właśnie w tym procesie. Pracujemy nad łagodzeniem wewnętrznego krytyka i budowaniem poczucia wartości, które nie zależy od tego, ile udało się danego dnia „zrobić”. Uczymy się, że zatrzymanie się nie jest zagrożeniem, tylko czymś, na co naprawdę zasługujemy. Jeśli rozpoznajesz siebie w tym, co opisałam, i często łapiesz się na myśli „nie potrafię odpoczywać”, to dobry sygnał, żeby zacząć się temu przyglądać. Czasem wystarczy jedna rozmowa, żeby spojrzeć na to inaczej.
