Lęk jest naturalną reakcją na zagrożenie. Mobilizuje do działania i chroni nas przed niebezpieczeństwem. Bywa jednak, że pojawia się bez wyraźnego powodu, jest nieproporcjonalnie silny albo nie mija. Kiedy zaczyna rządzić codziennym życiem, mogą to być zaburzenia lękowe. W tym artykule opisuję, czym są, jak się objawiają, skąd się biorą i czy lęk da się oswoić.
Czym są zaburzenia lękowe?
Zaburzenia lękowe to grupa zaburzeń, w których lęk i niepokój są nadmierne, długotrwałe i utrudniają funkcjonowanie. Wpływają na myśli, emocje, ciało i zachowanie. Należą do najczęstszych trudności, z jakimi ludzie zgłaszają się po pomoc. Ich rzetelny opis przygotowany przez lekarzy znajdziesz na portalu Medycyny Praktycznej.
Rodzaje zaburzeń lękowych
Lęk może przybierać różne formy. Do zaburzeń lękowych i pokrewnych zalicza się m.in.:
- zaburzenie lękowe uogólnione – przewlekłe zamartwianie się wieloma sprawami naraz,
- zaburzenie paniczne – nagłe ataki paniki z kołataniem serca, dusznością i poczuciem utraty kontroli,
- fobie specyficzne – silny lęk przed konkretnymi sytuacjami lub obiektami,
- agorafobia – lęk przed miejscami, z których trudno uciec lub w których trudno o pomoc,
- fobia społeczna – lęk przed oceną i ośmieszeniem w kontaktach z innymi,
- lęk o zdrowie (hipochondria) – uporczywe przekonanie o chorobie mimo braku medycznego uzasadnienia,
- zaburzenie obsesyjno-kompulsywne – natrętne myśli i czynności wykonywane, żeby zmniejszyć lęk,
- reakcje na stres i traumę – m.in. zaburzenia adaptacyjne i zespół stresu pourazowego (PTSD).
Objawy zaburzeń lękowych
Lęk odczuwamy nie tylko w głowie, ale całym sobą. Objawy mogą być:
- fizyczne – kołatanie serca, pocenie się, drżenie, duszność, zawroty i bóle głowy, dolegliwości żołądkowe, napięcie mięśni
- psychiczne – zamartwianie się, niepokój, drażliwość, trudności z koncentracją, czarne scenariusze
- związane z zachowaniem – unikanie sytuacji, które budzą lęk, powtarzanie pewnych czynności, wycofywanie się z kontaktów.
O tym, jak ważne jest słuchanie sygnałów z ciała, piszę też w artykule Kiedy warto rozpocząć psychoterapię.
Skąd się biorą zaburzenia lękowe?
Zwykle nie ma jednej przyczyny. Na rozwój zaburzeń lękowych wpływa kilka czynników naraz:
- biologiczne i genetyczne – skłonność do lęku bywa rodzinna, a układ nerwowy każdego z nas reaguje inaczej
- trudne doświadczenia – strata, rozstanie, przemoc czy zaniedbanie, szczególnie w dzieciństwie
- cechy psychologiczne – niska samoocena, perfekcjonizm, silna potrzeba kontroli
- przewlekły stres – długotrwałe przeciążenie, które w końcu przekracza nasze możliwości.
Lęk z perspektywy psychodynamicznej
W psychoterapii psychodynamicznej patrzymy na lęk nie tylko jak na objaw, który trzeba usunąć. Traktujemy go także jako sygnał, że w środku dzieje się coś ważnego. Lęk może chronić przed uczuciami, które trudno do siebie dopuścić, takimi jak złość, żal czy potrzeba bliskości. Bywa echem dawnych doświadczeń, w których świat nie był bezpiecznym miejscem.
Kiedy zaczynamy rozumieć, przed czym lęk nas chroni i skąd się wziął, często traci swoją siłę. Nie dlatego, że nauczyliśmy się go tłumić, ale dlatego, że przestaje być potrzebny.
Czy lęk da się oswoić?
Tak. Zaburzenia lękowe są powszechne, ale można je skutecznie leczyć. Podstawą jest psychoterapia. W niektórych przypadkach lekarz psychiatra może zalecić także leki, które pomagają złagodzić objawy. Leczenie dobiera się indywidualnie, a obie formy często się uzupełniają.
Oswajanie lęku to proces. Wymaga czasu i cierpliwości, ale pozwala odzyskać swobodę i poczucie wpływu na własne życie. Jeśli lęk utrudnia Ci codzienne funkcjonowanie, nie musisz radzić sobie z nim sam/sama. Zacząć można od konsultacji. Prowadzę je w gabinecie w Gdańsku oraz online. Zapraszam do kontaktu.